Rekompensata — ujęcie księgowe i podatkowe

Q: Kiedy powstaje przychód podatkowy u wierzyciela?

W dniu faktycznego otrzymania rekompensaty. Ponieważ rekompensata nie jest wynagrodzeniem za wydanie towaru ani wykonanie usługi, przychód rozpoznaje się kasowo — na podstawie art. 12 ust. 3e ustawy o CIT oraz art. 14 ust. 1i ustawy o PIT.

Q: Czy rekompensata podlega VAT?

Nie. Rekompensata ma charakter odszkodowawczy i nie stanowi wynagrodzenia za dostawę towarów ani świadczenie usług, dlatego pozostaje poza zakresem podatku od towarów i usług. Właściwym dokumentem jest nota obciążeniowa, a nie faktura VAT.

Q: Czy dłużnik może zaliczyć rekompensatę do kosztów uzyskania przychodu?

Rekompensata nie została wymieniona w ustawowym katalogu wyłączeń z kosztów uzyskania przychodów. Nie przesądza to jednak automatycznie o możliwości jej zaliczenia — konieczne jest wykazanie związku wydatku z osiągnięciem przychodu albo zachowaniem lub zabezpieczeniem jego źródła, co organy oceniają indywidualnie.

Autor: radca prawny Iwona Rohloff · Kancelaria prawna Prometheus Legal Office · Stan prawny na 22 sierpnia 2026 r.

U wierzyciela przychód powstaje w dniu faktycznego otrzymania rekompensaty, a nie w dniu jej naliczenia. Rekompensata nie jest wynagrodzeniem za dostawę ani usługę, więc pozostaje poza podatkiem od towarów i usług i dokumentuje się ją notą obciążeniową.

W skrócie

Przychód u wierzyciela — kasowo, w dacie otrzymania (art. 12 ust. 3e CIT, art. 14 ust. 1i PIT).
VAT — poza zakresem; właściwym dokumentem jest nota obciążeniowa, nie faktura.
Bilansowo — pozostałe przychody operacyjne u wierzyciela.
U dłużnika — brak wyłączenia ustawowego, ale związek z przychodem oceniany indywidualnie.

Kiedy powstaje przychód podatkowy u wierzyciela?

W dniu faktycznego otrzymania. Rekompensata nie jest wynagrodzeniem za wydanie towaru ani wykonanie usługi, więc nie stosuje się do niej ogólnej zasady memoriałowej — przychód rozpoznaje się kasowo, zgodnie z art. 12 ust. 3e ustawy o CIT oraz art. 14 ust. 1i ustawy o PIT.

Praktyczna konsekwencja: naliczenie rekompensaty i wystawienie noty nie rodzi obowiązku podatkowego. Dopóki dłużnik nie zapłaci, przychodu nie ma.

Czy rekompensata podlega VAT?

Nie. Ryczałt ma charakter odszkodowawczy — rekompensuje koszty odzyskiwania należności, a nie stanowi zapłaty za jakiekolwiek świadczenie na rzecz dłużnika. Brak świadczenia wzajemnego oznacza brak czynności opodatkowanej.

Dlatego rekompensatę dokumentuje się notą obciążeniową. Wystawienie faktury VAT byłoby błędem.

Jak ująć rekompensatę w księgach wierzyciela?

Jako pozostałe przychody operacyjne — jest to przychód pośrednio związany z działalnością operacyjną, wynikający ze zdarzenia ubocznego wobec podstawowej sprzedaży. Zapis następuje w dacie wynikającej z przyjętej polityki rachunkowości; ujęcie bilansowe nie musi pokrywać się z momentem powstania przychodu podatkowego.

Czy dłużnik może zaliczyć rekompensatę do kosztów uzyskania przychodu?

Rekompensata nie została wymieniona w ustawowym katalogu wyłączeń z kosztów uzyskania przychodów. To jednak nie przesądza sprawy: konieczne jest jeszcze wykazanie związku wydatku z osiągnięciem przychodu albo z zachowaniem lub zabezpieczeniem jego źródła.

Ocena jest indywidualna i w praktyce bywa różna. Przy istotnych kwotach warto rozważyć wystąpienie o interpretację indywidualną.

Podstawa prawna i orzecznictwo

Art. 10 ustawy z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1790).
Art. 12 ust. 3e ustawy o CIT oraz art. 14 ust. 1i ustawy o PIT — moment powstania przychodu innego niż z wydania towaru lub wykonania usługi.

Powiązane materiały

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności — 40, 70 lub 100 euro Rekompensata 40, 70 czy 100 euro — jak ustalić właściwą kwotę Czy trzeba wezwać dłużnika, żeby naliczyć rekompensatę? Rekompensata od każdej faktury czy raz od całego długu?

Materiał ma charakter informacyjny i przedstawia stan prawny na 22 sierpnia 2026 r.. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Ocena konkretnego stanu faktycznego wymaga analizy dokumentów. Materiał omawia zagadnienia podatkowe w ujęciu ogólnym i nie zastępuje interpretacji indywidualnej ani porady doradcy podatkowego.

Materiał opracowała radca prawny Iwona Rohloff · Stan prawny na 22 sierpnia 2026 r.